Ας εξετάσουμε τι συμβαίνει με την άμεση χρήση νερού για τους πιο συνήθεις δακρυγόνους παράγοντες CS (o-χλωροβενζυλιδενομαλονονιτρίλιο) και OC, ολεορητίνης καψαϊκίνης (μίγμα καψαϊκινοειδών), γνωστό και ως σπρέι πιπεριού.

Προσκόλληση σε λιπιδικά στρώματα:

Τα μόρια του παράγοντα CS (o-χλωροβενζυλιδενομαλονονιτρίλιο) παρουσιάζουν σχετική λιποφιλικότητα, γεγονός που τους επιτρέπει να προσκολλώνται στα λιπιδικά στρώματα των βλεφάρων, του δακρυϊκού φιλμ και του δέρματος, με αποτέλεσμα η απομάκρυνση τους να καθίσταται δύσκολη και να μην εξυπηρετείται μόνο με τη χρήση νερού.

Διασπορά αντί για απομάκρυνση:

Παράγοντες όπως το OC είναι υδρόφοβοι και δεν διαλύονται στο νερό. Η εφαρμογή νερού σε πρώιμο στάδιο δεν απομακρύνει τις ερεθιστικές ουσίες, αλλά διασκορπίζει τα μόρια σε μεγαλύτερη επιφάνεια του οφθαλμού, αυξάνοντας την ενεργοποίηση των υποδοχέων πόνου (TRPV1).

Διευκόλυνση της διείσδυσης:

Η άμεση επαφή με το νερό διευκολύνει τη διείσδυση των ερεθιστικών μορίων στα επιθηλιακά στρώματα των ματιών και του αναπνευστικού συστήματος, επιδεινώνοντας προσωρινά την αίσθηση καψίματος («wash-in»).

Επιφανειακή διάλυση:

Η επαφή με το νερό προκαλεί την επιφανειακή διάλυση των σωματιδίων του παράγοντα CS, οδηγώντας στην αποδέσμευση μεγαλύτερης ποσότητας ενεργών μορίων που αρχικά ήταν παγιδευμένα.

Υδρόλυση σε ερεθιστικά προϊόντα:

Η ένωση o-χλωροβενζυλιδενομαλονονιτρίλιο του CS είναι ένας εστέρας που υδρολύεται παρουσία νερού, παράγοντας έντονα ερεθιστικές ενώσεις, όπως η ο-χλωροβενζαλδεΰδη (o-chlorobenzaldehyde) και το μαλονονιτρίλιο (malononitrile). Η διαδικασία αυτή επιταχύνεται σε υγρό περιβάλλον, απελευθερώνοντας όξινες ουσίες που ενισχύουν τη φλεγμονώδη αντίδραση στους ιστούς. («reactivation»)

Για τους λόγους αυτούς, κατά τα αρχικά στάδια απορρύπανσης προκρίνεται η χρήση ειδικών διαλυμάτων ή ουσιών που μπορούν να δεσμεύσουν και να απομακρύνουν αποτελεσματικότερα τα δραστικά μόρια χωρίς να ενισχύουν τη χημική τους δραστικότητα.

Μία εύκολα διαθέσιμη επιλογή είναι η χρήση αντιόξινων σκευασμάτων όπως το Riopan®, καθώς:

• Περιέχει αλκαλικά συστατικά που εξουδετερώνουν τις όξινες ερεθιστικές ομάδες των χημικών παραγόντων.
• Η παχύρρευστη υφή του επιτρέπει την παγίδευση και την αποτελεσματικότερη απομάκρυνση των σωματιδίων από το δέρμα και τους οφθαλμούς.
• Δεν προκαλεί την επαναδραστηριοποίηση (reactivation) που επιφέρει το νερό, προσφέροντας άμεση ανακούφιση χωρίς προσωρινή επιδείνωση του πόνου.

Συμπερασματικά, διαπιστώνουμε ότι η απευθείας χρήση νερού δεν αποτελεί την καλύτερη επιλογή σε περιπτώσεις έκθεσης σε δακρυγόνα. Παρόλα αυτά, μετά το χρονικό διάστημα των 20-30 λεπτών, κατά το οποίο λόγω της δακρύρροιας τα μόρια των ερεθιστικών ενώσεων θα έχουν απομακρυνθεί και εξουδετερωθεί, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε άφθονο νερό και σαπούνι για την απομάκρυνση υπολειμμάτων με ασφάλεια και χωρίς πανικό!